Start Historia szkoły Patron szkoły
Patron szkoły Drukuj Email
niedziela, 07 listopada 2010 22:51

 

Prof. dr phil. Stanisław Pawłowski
 
1882-1940 

 
Dębowczanin
Geograf i nauczyciel
Profesor i rektor Uniwersytetu Poznańskiego

 

 

patron 

DĘBOWCZANIN

 

ryc.1

Najpiękniejsze bowiem czasy przeżył człowiek jednak w dzieciństwie…
( fr. listu z 1935 roku)

Wg starych parafialnych ksiąg metrykalnych Pawłowscy osiedlili się w Dębowcu w latach 1746-1767 czyli przed konfederacją barską. W roku 1850 Pawłowscy stanowili liczną rodzinę zamieszkującą 20 domów.

Stanisław Pawłowski urodził się 16 marca 1882 roku jako syn Józefa Pawłowskiego i Apolonii z Wantulewiczów Pawłowskiej. 

ryc.8

 
Wcześnie, bo w wieku 13 lat stracił matkę. Jego ojciec powtórnie się ożenił. Oboje rodzice spoczywają po dziś dzień na miejscowym cmentarzu. Dom rodzinny profesora znajduje się obecnie w skansenie w Sanoku.

ryc.13

W 1893 roku ukończył szkolę pospolitą, następnie chodził pieszo do Gimnazjum Jaśle. W tej szkole w 1902 roku złożył egzamin dojrzałości.

 

ryc.21ryc.22

 

W okresie nauki w gimnazjum odznaczał się pilnością, wysokimi wynikami, talentem wokalnym.   Na swoje utrzymanie zarabiał korepetycjami, zaś podczas wakacji przemierzał szlaki Babiej Góry, Tatr, Pienin, Bieszczadów, Gorców, Czarnohory. Tak dojrzewały hart, odwaga, wola oraz umiłowanie ziemi ojczystej…

GEOGRAF I NAUCZYCIEL

Studia akademickie we Lwowie i w Wiedniu

Stanisław Pawłowski odbywał studia wyższe na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu we Lwowie ( 1902-1906) oraz w Wiedniu ( 1904-1905).

ryc.26 


Początkowo studiował historię, jednak pod wpływem osobowości dra Eugeniusza Romera ( słynnego kartografa) Stanisław Pawłowski zdecydował się poświecić geografii. Po ukończeniu studiów w UL kontynuował badania naukowe i utrzymywał kontakt z uczelnią. Już jako nauczyciel Wyższej Akademii handlowej we Lwowie uzyskał w dniu 9 listopada 1910 roku tytuł doktora filozofii z zakresu geografii i geologii, a w roku 1913 tytuł docenta. W dniu 11 września 1918 roku Stanisław Pawłowski otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego geografii w Uniwersytecie we Lwowie.

 ryc.30

W 1919 roku jako profesor geografii Stanisław Pawłowski przygotował na Konferencję Pokojową w Paryżu referat „ Ludność rzymsko – katolicka w polsko –ruskiej części Galicji”.

Nauczyciel geografii i historii

Pierwszą posadę nauczyciela geografii i historii przyjął Pawłowski w 1906 roku w Gimnazjum w Stanisławowie. Dwa lata później we Lwowie złożył egzamin na nauczyciela w gimnazjach i szkołach realnych. Od roku 1908 pracował we Lwowie ucząc w tamtejszym gimnazjum, następnie od roku 1909 jako wykładowca geografii handlowej i historii handlu w Wyższej Akademii Handlowej. Od 1913 prowadzi także wykłady min. w Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego.
Profesor miał świadomość, że nauczanie geografii, jej znajomość w społeczeństwie pozwoli umiejętnie wykorzystać położenie geograficzne i bogactwa naturalne. Dlatego też opracowywał plany zmierzające od przygotowania kadry pedagogicznej, opracowywał także ćwiczenia geograficzne, podręczniki.
 „Gdy zaś tyle warunków szczęśliwych składa się na nasze odrodzenie, czyż ma nam braknąć tylko silnej woli?”
Pawłowski Stanisław, Geografia Polski, Wyd. Książnica Polska, Lwów 1917

Profesor Uniwersytetu Poznańskiego

„Profesor był wybitną indywidualnością naukową, geografem o wszechstronnych zainteresowaniach syntetycznym umyśle, doskonałym organizatorem. Był twórca poznańskiej szkoły geograficznej, która wniosła istotne wartości naukowe w zakresie geografii morfologicznej i gospodarczej, dbała o polskość ziem zachodnich i północnych Polski oraz propagowała aktywne nauczanie geografii na wszystkich szczeblach edukacji, d szkoły podstawowej do szkoły wyższej z myślą o rozwoju Ojczyzny…” 

Dzięczkowski Andrzej, Pawłowski Stanisław [w] Polski słownik biograficzny, wyd PAN, tom 25, z 106, Warszawa 1980,  s. 513-516

Organizator nauki
Od roku 1919 Stanisław Pawłowski na zaproszenie Rektora Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu organizował Katedrę Geografii w nowopowstałym Uniwersytecie w Poznaniu. 24 września tegoż roku otrzymał nominacje na profesora nadzwyczajnego Wszechnicy Piastowskiej w Poznaniu. Po dwóch latach otrzymał stopień profesora zwyczajnego w Uniwersytecie Poznańskim. Talenty organizatorskie i znajomość rzeczy zostały wysoko ocenione:
„ Instytut Geografii w Poznaniu mógł po 10 latach pod wieloma względami rywalizować z o wiele starszym instytutem we Lwowie.” ( Eugeniusz Romer)

Stanisław Pawłowski był przekonany, że przyszłość geografii, kształtującej pogląd człowieka na środowisko, a w nim na innych ludzi, zależy od przygotowania nauczycieli, i to niezależnie od tego, czy uczą oni w szkole podstawowej, średniej czy wyższej. Instytutowi Geografii Uniwersytetu Poznańskiego Polska zawdzięcza, że w roku 1939 miała już liczną, dobrze wykształconą kadrę nauczycieli geografii w szkołach i szereg wydań podręczników szkolnych autorstwa Stanisława Pawłowskiego.

Poznański ośrodek geograficzny stał się chluba uczelni, profesorowi powierzano zaszczytne funkcje: Dziekana Wydziału Matematyczno- Przyrodniczego, Rektora Uniwersytetu Poznańskiego (1932-33).
Od 1923 roku pełnił funkcję wiceprezesa Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a od roku 1936 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności.
W 1923 profesor Pawłowski założył Zrzeszenie Polskich Nauczycieli Geografii i przewodniczył jego dzielności do roku 1939. W 1925 zorganizował Ogólnokrajowe Towarzystwo geograficzne. Był wieloletnim redaktorem wielu czasopism geograficznych. Badaniami swymi obejmował także polskie morze, a także kresy zachodnie. Utrzymywał także kontakt z Akademickim Kołem Jaślan w Lwowie i organizacjami społecznymi w Jaśle.

Jego talenty organizacyjne ujawniły się także na polu międzynarodowym, miedzy innymi podczas pracy w sekretarza generalnego Komitetu Organizacyjnego XIV Międzynarodowego Kongresu Geograficznego w Warszawie.

Rektor

ryc.38

Funkcję tę pełnił Stanisław Pawłowski w latach 1932-133
„jedna jest ziemia i jeden człowiek na ziemi”( S. Pawłowski, wykład inauguracyjny 1932)
Uważał, że geografia, poprzez badanie stosunków ziemskich, skłania ludzi do jedności i powinna pomóc w dążeniu do odległego celu, jakim jest „jedno państwo na ziemi.” Podkreślał, że geografia jest nauką porozumienia między narodami”. ( Warszawa, Kongres geograficzny 1934)
Ze względu na chorobę serca nie przyjął mimo nalegań wyboru na Rektora na następną kadencję.

Uczony
„Co pan czyta?” – pierwsze pytanie Pawłowskiego skierowane do kandydata na asystenta

Stanisław Pawłowski utrzymywał rozległe kontakty z naukowcami z Wiednia, Lwowa, Francji, Belgii, które pozwoliły poszerzyć metodykę badań geograficznych. Wzbogacał także swoje osobiste doświadczenia naukowe nie tylko poprzez podróże po kraju, ale także do krajów kolonialnych. ( Indonezja, Indie, Egipt, Syria, Palestyna, Irak, Turcja – podróż te odbył w 1938 roku).

„Nauka powinna być pierwszym i jednym Pana obowiązkiem, pomijając co się rozumie obowiązki wobec państwa i rodziny”( fr. listu profesora do jednego z uczniów z 1937 roku)

Prowadził badania naukowe w Karpatach, Północnej Polsce, wygłosił referat na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Amsterdamie w 1938 roku na temat osadnictwa wiejskiego. Był autorem podręczników geografii zarówno Europy jak i krajów pozaeuropejskich. Opracował projekt badania spraw i stosunków polsko- niemieckich.
Jego wykłady były jasne i zwięzłe, przestrzegał dyscypliny tematycznej, oszczędności słów oraz punktualności. Był zawsze starannie przygotowany. Zgromadził imponujący księgozbiór ( kilka tysięcy tomów), sam bardzo dużo czytał, tego samego wymagał od uczniów. Za życia otrzymał więcej odznaczeń zagranicznych niż państwowych. Był członkiem honorowym Towarzystw Geograficznych: szwedzkiego, czeskiego. jugosłowiańskiego, bułgarskiego, niemieckiego oraz Academia Asiatica w Teheranie.

Pedagog

"... Profesor uczył mnie Polski. Chciał mi ją dać całą. Ze wszystkim... Wykazywał niespożyty entuzjazm, który przelewał w młode dusze swoich uczniów". Wspominała jedna z Jego uczennic.
W roku 1946 Jego były asystent tak opisał profesora:
"... Był człowiekiem nauki, niezapomnianym przyjacielem studiującej młodzieży. Surowy dla siebie i uczniów miewał chwile nieopisanej serdeczności, gdy przebywał wśród młodych. Topniała wtedy zewnętrzna oschłość, uśmiech rozjaśniał Mu twarz, a z piersi płynęła w świat prześlicznym tenorem rodzima polska piosenka. Zapatrzeni w Jego olśniewające dobrocią i pogodą oblicze czuliśmy, że Jego zapał, Jego przykład stają się nam bardziej bliskie, bardziej dostępne. Kochaliśmy Go bez granic za surowy i sprawiedliwy osąd naszych chwiejnych dróg w nauce i w życiu, za sentyment dla rodziny i spraw wyższych aniżeli proste przyjemności. Kochaliśmy Go za serce dla spraw uczucia, a wreszcie kochaliśmy Go wszyscy dla Niego samego..."

Prof. Stanisław Pawłowski kochał młodzież i starał się ją rozumieć. W swoim przemówieniu rektorskim w roku 1932 mówił:
" Leży już w naturze młodzieży, że pragnie tworzyć świat nowy, a pociąga ją najwięcej to, do czego najmniejsze posiada prawa. Wiemy, że błądzicie i błądzić będziecie. Obowiązkiem naszym, obowiązkiem profesorów, jest dbać, aby błędy wasze były jak najmniejsze, aby wam wskazać właściwe drogi".
Tak mógł mówić człowiek prostolinijny i uczciwy, który "lubił chodzić prostymi drogami poprzez świat realny i zrozumiały..."
Będąc wymagający wobec siebie, oczekiwał przestrzegania pewnych norm postępowania u innych.
Był wymagający na seminariach i repetytoriach oraz kładł duży nacisk na kontakt z terenem podczas wycieczek geograficznych.
Opublikował szereg podręczników, które trafiły do setek tysięcy uczniów w Polsce, przygotowywał także szereg pomocy naukowych, zachęcał nauczycieli do nieustannego uczenia się.
Instytut Geografii był drugim domem nie tylko dla profesora Pawłowskiego, ale także dla jego uczniów.

Człowiek, mąż ojciec

ryc.57

 

Był bardzo przywiązany do rodziny bliższej i dalszej, przychodząc jej chętnie z pomocą, kiedy była ona potrzebna. Ożenił się mając 32 lata z Ewą Wandą Kamińską 21 czerwca 1914 roku w Kłodnie Wielkim pod Lwowem. We Lwowie w skromnych warunkach przeżyli wojnę światową. Na świat przyszło pierwsze dziecko: Wanda. Zona Ewa pomagała profesorowi w jego pracach badawczych i wydawniczych. W 1919 przenieśli się do Poznania. Tam przychodzą na świat kolejne dzieci: Przemysław i Zbigniew ( jedyne dziecko, które przeżyło II wojnę światową). Profesor dużo pracował, ale dbał o dopilnowanie spraw wychowawczych wspierając w tym małżonkę i dając dowód miłości i troski swym dzieciom. Letnie wakacje spędzała rodzina Pawłowskich zazwyczaj na Podkarpaciu, odbywając wycieczki na Cergową, Folusz, Turbacz, Prehybę i Radziejową. Odwiedzano także rodzinę w Dębowcu lub w Krościenku nad Dunajcem.
Ostania wigilie spędził profesor ze współwięźniami w celach Fortu VII w Poznaniu.
Dwoje dzieci profesora: Przemysław i Wanda zginęło w Oświęcimiu w dniach 2 października 1942 i 7 marca 1943 roku.

Wrzesień 1939 – styczeń 1940

„ Nie raz sam myślę o śmierci, zdając to zresztą na wolę Boską, ale też proszę, ażeby jeszcze te kilka lat mi zostało danych”
( fr. Listu profesora do kolegi gimnazjalnego księdza Rafy, 10. 04.1938)

Wybuch wojny zastał profesora koło Jarosławia, gdzie szukał miejsca na ewakuacje Uniwersytetu Poznańskiego. Następnie udał się do walczącej warszawy, ale zaniepokojony losem rodziny z początkiem października 1939 roku wrócił do Poznania.
Już od 11 września był poszukiwany przez Niemców. Aresztowano go zaraz po powrocie do Poznania 14 października 1939 roku pod pretekstem rzekomej rezolucji antyniemieckiej zawartej w jego wykładzie sprzed kilku miesięcy.
Profesor przebywał początkowo w więzieniu przy ulicy Młyńskiej.
2 grudnia 1939 roku został przeniesiony do tzw. Fortu VII w Poznaniu – pierwszego w Wielkopolsce obozu koncentracyjnego, w którym w czasie wojny więziono ponad 30 000 Polaków.

ryc.63

Stamtąd na Boże Narodzenie przesłał do rodziny jedyna kartkę pocztową.

ryc.66

Ze wspomnień współwięźnia pana Jana Chrzanowskiego z Poznania:
„Był do ostatniej chwili bardzo zrównoważony, opanowany, spokojny, podtrzymywał nas na duchu, był bardzo koleżeński. (…)

W dniu 6 stycznia 1940 roku po południu o godzinie 15 Profesor Pawłowski został wyprowadzony z celi kilkoma więźniami przez <rudego majora> ( Gestapo) w asyście komendanta obozu i jego adiunkta… mniej więcej po kwadransie usłyszeliśmy salwy karabinowe. Następnego dnia rano na ciężarówkę wrzucono 43 ciała osób rozstrzelanych w poprzednim dniu, a na stercie odzieży wyróżniały się charakterystyczne żółte buty profesora Pawłowskiego, które zakupił w czasie wędrówki we wrześniu 1939 roku…”

ryc.67

W niemieckim urzędzie Stanu Cywilnego w Poznaniu w dniu 30 września 1940 roku odnotowano zgon prof. Stanisława Pawłowskiego w dniu 6 stycznia 1940 roku z adnotacją „zastrzelony w czasie ucieczki”.

Prochy prof. Stanisława Pawłowskiego prawdopodobnie znajdują się na ternie Wielkopolskiego Parku Narodowego w leśnictwie Wypalanki, wśród 2000 Polaków, którzy oddali życie z Ojczyznę.

ryc.75

Profesor Stanisław Pawłowski, który w wolnych od pracy chwilach kierował w raz z rodziną swe kroki do Wielkopolskiego Parku Narodowego, nie mógł przypuszczać, że tam znajdą się Jego prochy.
Po wojnie szlak prowadzący przez Wypalanki został nazwany imieniem Profesora Stanisława Pawłowskiego.

Źródło:

Prof. dr phil. Stanisław Pawłowski 1882-1940, Dębowczanin Geograf i nauczyciel Profesor i rektor Uniwersytetu Poznańskiego, zebrał i opracował prof. zw. dr med. Zbigniew Stanisław Pawłowski, Wydawnictwo Kontekst, Poznań 2006, ss. 5 - 80.

 

 

 

 

 


 
men cke oke ko
powiat miasto jaslo4u jaslonet
optimeks  Trafunek    

Twoja przeglądarka jest zbyt stara aby zobaczyć co tutaj jest!