Start
"Patriotyzm i tożsamość.Jasielska społeczność żydowska w historii, pamięci i przestrzeni miasta. Drukuj Email
poniedziałek, 14 października 2019 09:13

 

"Pomiędzy ludźmi nikt nie jest bez imienia"

Homer, Odyseja

„Patriotyzm i tożsamość. Jasielska społeczność żydowska w historii, pamięci i przestrzeni miasta” – to temat dwóch warsztatów edukacyjnych, które odbyły się 1 października 2019 roku w Zespole Szkół nr 3 w Jaśle. Wzięło w nich udział 44 uczniów klas I, II, III.

Warsztaty były realizowane w ramach projektu „Zanim będzie za późno. Akcja sprzątania i inwentaryzacji cmentarza żydowskiego w Jaśle” w ramach zadania realizowanego ze środków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[1] w ramach programu Wspólnie dla dziedzictwa 2019.” Realizatorem projektu jest Fundacja AntySchematy2 z Tarnowa, natomiast Zespół Szkół nr 3 jest partnerem projektu.

W tym dniu gościliśmy w szkole przedstawicielkę Narodowego Instytutu Dziedzictwa panią Katarzynę Asińską – Paluch z Warszawy oraz prezesa Fundacji AntySchematy2 pana Tomasza Malca z Tarnowa.

Cmentarz żydowski w Jaśle jest ostatnim miejscem w przestrzeni miasta, które świadczy wprost o tym, że żyli tu i mieszkali jaślanie pochodzenia żydowskiego. Celem projektu jest nie tylko ocalić materialny ślad pamięci, ale przede wszystkim ocalić od zapomnienia część historii miasta i jego mieszkańców. Miarą patriotyzmu dziś jest znajomość historii małej ojczyzny, dbanie o jej materialne ślady oraz pamięć o ludziach i szacunek dla nich.

Historia często bywa rozproszona, a znakiem pamięci może być imię, kamień, miejsce, budynek, przedmiot, zdjęcie, wspomnienie pisane lub mówione, dokumenty, archiwa, muzea, albumy, pamiętniki, rejestry, mapy itd.

Historię tę uczniowie składali z okruchów, drobnych śladów odnajdywanych na kartach pamiętników i wspomnień, na zdjęciach w rodzinnych albumach, w książkach pisanych przez jasielskich regionalistów: Wiesława Hapa i Władysława Świstaka, które znajdziemy w Miejskiej Biblioteki Publicznej; w przedwojennej księdze pamiątkowej obecnego I LO oraz w wydawnictwach ogólnopolskich. Bogatym źródłem informacji okazał się również Internet. Na stronach: https://sztetl.org.pl/, https://www.yadvashem.org/, https://kehilalinks.jewishgen.org/, http://rsphslad.eu/index.php/pl/katyn znajduje się wiele informacji o Jaśle i jego żydowskich mieszkańcach. Byli oni części społeczności lokalnej, mieli w Jaśle sąsiadów, przyjaciół, koleżanki i kolegów, bliskich swemu sercu. Tu żyli, uczyli się i pracowali. Chodzili do szkoły i spędzali wakacje. Wstępowali do wojska, do służby państwowej, byli wśród nich lekarze, prawnicy, przedsiębiorcy, rzemieślnicy, sklepikarze. Byli wśród nich wielcy naukowcy jak Hugo Steinhaus, Cypra Cecylia Kreiger – wybitny matematyk, pierwsza kobieta, która uzyskała doktorat z matematyki w 1928 roku na Uniwersytecie w Toronto. Byli ci, którzy walczyli jako ochotnicy wojnie polsko-bolszewickiej: Leopold Elias – kupiec, w armii gen. Rydza Śmigłego, Adolf Margulies, Dawid Rab, Jakub Grobtuch – późniejszy dziennikarz, który wstąpił do Wojska Polskiego; uczestniczył też w rozbrajaniu Austriaków, Ezriel Kornmehl – lekarz, Ezechiel Sukman – aptekarz, służył w szpitalach w okresie 1918–1922. W walce o niepodległość Polski w latach 1918–1920 z Jasła uczestniczyli m.in.: Zygmunt Goldschlang – kapitan, legionista, ułan w oddziale Byliny, uczestnik wojny polsko-ukraińskiej, który zginął podczas wojny polsko-bolszewickiej. Był siostrzeńcem malarza Leopolda Gottlieba; Nuchem Brachman – legionista walczył pod Rafajłową, ochotnik w armii gen. Hallera, uczestniczył w wojnach polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej, ranny w bitwie pod Warszawą. Był min. Ezechiel Sussman, s. Bernarda, ur. 25 VI 1894 r. w Jaśle, który wraz z innymi jaślanami zginął w Katyniu. Byli także żołnierze Armii Krajowej i uczestnicy powstania warszawskiego jak Adolf Stein – Kamiński – odznaczony Krzyżem Walecznych i innymi medalami za walkę powstańczą i partyzancką, członek Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. Na jasielskim cmentarzu żydowskim mimo wojennych zniszczeń i upływu czasu wciąż można odczytać nazwiska np.: Sussmann, Steinhaus, Einziger, Menasse, Zucker, Bruder, Polaner, Weitz, Rapaport, Krieger, Pelikan, a także inne zapisane w języku hebrajskim.

Głównym celem edukacyjnym warsztatów było dostarczanie informacji na temat losów żydowskiej społeczności Jasła. Uczniowie dowiedzieli się, że przed wojną 25% społeczności Jasła stanowili mieszkańcy pochodzenia żydowskiego. Poznali bliżej miejsca związane z historią społeczności: cmentarz przy ulicy Floriańskiej oraz miejsce, w którym stała kiedyś Wielka Synagoga przy ulicy Szajnochy. Dowiedzieli się, że w 1942 roku Żydzi z Jasła i okolic byli deportowani do obozu zagłady w Bełżcu. Poznali dwie daty związane z dorocznymi upamiętnieniami społeczności Żydów jasielskich – 27 stycznia – Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu oraz 17 sierpnia – Dzień pamięci o społeczności Żydów jasielskich organizowany w rocznicę likwidacji getta jasielskiego i deportacji Żydów z Jasła i okolic do obozu zagłady w Bełżcu. Podczas warsztatów uczniowie zapoznali się z sylwetkami jasielskich Sprawiedliwych – Heleny i Jana Kosibów, którzy w czasie wojny ukryli i pomogli przetrwać rodzinie Herzigów – Jakubowi, Lusi, Adamowi i Lenie.

Uczniowie uczestniczący w warsztatach doskonalili umiejętności czytania ze zrozumieniem, umiejętność pracy w grupie. W pracy podczas zajęć wykorzystywali i rozwijali kompetencje językowe (czytanie i rozumienie tekstu w języku angielskim) oraz kompetencje informatyczne – pracowali z wykorzystaniem poczty elektronicznej, wyszukiwali, selekcjonowali i wykorzystywali źródła i informacje publikowane na stronach internetowych. Wykorzystywali narzędzia obsługujące strony internetowe i pliki elektroniczne. Uczyli się też od siebie nawzajem. Celem zajęć było zainteresowanie uczniów mało znaną historią mieszańców naszego miasta.

Źródła materiałów wykorzystanych podczas warsztatów:

  1. Publikacje jasielskich regionalistów:

a)      Wiesław Hap, Poczet wybitnych jaślan i ludzi związanych z regionem, Jasło 2005.

b)      Słownik biograficzny znanych postaci Jasła i regionu (Suplement), oprac. Zdzisław Świstak, Jasło 2000.

c)      Słownik biograficzny znanych postaci Jasła i regionu, oprac. Zdzisław Świstak, Jasło 1998.

d)      Wiesław Hap, Zdzisław Świstak, Jaślanie znani i nieznani, Jasło 2016.

e)      Władysław Mendys, Społeczność żydowska w dawnym Jaśle.

  1. Naukowe strony internetowe:

a)      Muzeum POLIN Wirtualny sztetl.

b)      Instytut Yad Vashem.

c)      Gewish Gen – KehilaLinks, Jaslo.

  1. Publikacje ogólnopolskie: Żydzi polscy, Historie niezwykłe, Warszawa 2010.
  2. Pamiętniki:

a)      Adam Kahane, My journey: memoires of a lucky man.

b)        The Lucky One: An Autobiography of the Early Life of Inek Einziger, Compiled by Stephanie Libes.

W ankietach oceniających zajęcia uczniowie uznali, że takie warsztaty są młodzieży potrzebne oraz ocenili je jako bardzo ciekawe. Docenili zaproponowaną formę zajęć, potwierdzili, że wzbogacili swoją wiedzę, ponad 70% uczniów zadeklarowało, że chciałoby dowiedzieć się więcej na ten temat.

Warsztaty przygotowała i przeprowadziła Magdalena Białek, szkolny pedagog, edukator nauczania o Holokauście, która od kilku lat społecznie zajmuje się edukacją na rzecz pamięci i dbaniem o jasielski cmentarz.

Nasza szkoła od kilku lat współuczestniczy jako organizator w styczniowych miejskich obchodach Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Uczestniczymy również w dorocznych obchodach Dnia pamięci o jasielskich sprawiedliwych. Uczniowie mają również możliwość angażować się w akcje społeczne związane z porządkowaniem cmentarza żydowskiego w Jaśle przy ulicy Floriańskiej.

Podczas zajęć okazało się, że młodzi ludzie są ciekawi świata, że umieją słuchać, zadawać pytania, chcą się czegoś dowiedzieć, nauczyć. Podczas tych warsztatów poznawaliśmy ludzi, ich losy, twarze, imiona, nazwiska, miejsca, z którymi byli związani.  Uczyliśmy się, że to, co dla nas jest historią dla kogoś było całym życiem.

Magdalena Białek

 

FOTOGALERIA

 


[1] Narodowy Instytut Dziedzictwa to instytucja kultury, stanowiąca zaplecze eksperckie dla Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. NID współpracuje z wieloma międzynarodowymi instytucjami działającymi na rzecz zachowania narodowego dziedzictwa, w tym m.in. z UNESCO, English Heritage czy European Heritage Heads Forum.

Do zadań Instytutu należy również gromadzenie i upowszechnianie wiedzy o dziedzictwie, kształtowanie świadomości społecznej w zakresie wartości i zachowania dziedzictwa kulturowego oraz wyznaczanie i upowszechnianie standardów ochrony oraz konserwacji zabytków. Instytut poprzez swoje działania zwraca uwagę, że należy dbać nie tylko o zabytki, ale także o całe nasze dziedzictwo kulturowe, które jest świadectwem naszej przeszłości i stanowi fundament pod budowę wspólnej przyszłości.

 


 
men cke oke ko
powiat miasto jaslo4u jaslonet
bohateron Sklep Komputerowy Optimeks Portal Terazjaslo Telewizja Jasielska
PRDM-JASŁO TV Obiektyw u schabinskiej

Twoja przeglądarka jest zbyt stara aby zobaczyć co tutaj jest!